Đông trùng hạ thảo tự nhiên có nguy cơ bị tuyệt chủng

Đông trùng hạ thảo.

     Đông trùng hạ thảo là một loại thảo dược quý mang bản chất là dạng ký sinh giữa một loài nấm túi có tên khoa học là Ophiocordyceps sinensis với ấu trùng sâu non của một loài côn trùng thuộc chi Thitarodes. Thường gặp nhất là sâu non của loài Thitarodes baimaensis và Thitarodes armoricanus. Bên cạnh đó còn 46 loài ấu trùng khác thuộc chi Thitarodes cũng có thể bị nấm túi Ophiocordyceps sinensis ký sinh. Các loài nấm này phân bố rộng ở châu Á và châu Úc, nhiều nhất là vùng Đông Á. Đó là các cao nguyên: Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hải, Cam Túc, Vân Nam mang độ cao trong khoảng 4000m đến 5000m trên mực nước biển. Phần dược tính của thuốc đã được chứng minh là do các chất chiết xuất từ nấm Ophiocordyceps sinensis. Cơ chế xâm nhiễm của loài nấm này vào thân thể sâu bây giờ vẫn chưa rõ.

     Vào mùa đông, ấu trùng sâu tìm nơi đất tươi xốp để phát triển nhưng lúc ấu trùng chui xuống đất đã ăn phải những bào tử nấm ký sinh hoặc bị nấm ký sinh qua những lỗ thở. Trong khoảng thời kì giá lạnh ấy các bào tử nấm thu nạp hết chất dinh dưỡng của ấu trùng sâu, khi bào tử nấm lớn mạnh chúng xâm chiếm hoàn toàn mô vật chủ khiến chết ấu trùng sâu. Tới một giai đoạn cố định thường là vào mùa hè rét mướt, nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất trở thành dạng cây và phát tán bào tử.

     Đông trùng hạ thảo lúc còn sống, người ta có thể nhìn thấy rõ hình con sâu, trên đầu là một cành nhỏ, mọc lá. Khi sấy khô, nó có mùi tanh như cá, đốt lên mang mùi thơm. Phần lá dạng hình giống ngón tay, dài khoảng 4 tới 11cm do sợi nấm mọc dính liền vào đầu sâu non mà thành. Sâu non giống như con tằm, dài chừng 3cm - 5cm, đường kính khoảng 0,3 đến 0,8 cm. Bên ngoài sở hữu màu vàng sẫm hoặc nâu vàng có khoảng 20-30 vằn khía, vằn khía ở gần đầu nhỏ hơn. Phần đầu có màu nâu đỏ, đuôi giống như đuôi con tằm, có đầy đủ tám cặp chân, nhưng 4 đôi ở giữa là rõ nhất. Chất đệm nấm hình que cong mọc ra từ mình sâu non, dài hơn sâu non một tí. Sâu non dễ bẻ gãy, ruột bên trong căng đầy, màu trắng tương đối vàng, chất đệm nấm khá dai và bên trong ruột hơi rỗng, với màu trắng ngà.

Đông trùng hạ thảo với nguy cơ bị tuyệt chủng.

    Với sự tiến bộ của công nghiệp hóa thế giới hóa và khí hậu tự dưng đổi thay khiến cho nhiệt độ nâng cao, cùng với hạn hán và những nguyên tố khác, dẫn tới khu vực tồn tại Đông trùng hạ thảo đang dần giảm. Bên cạnh đó, việc khai thác và dùng không hợp lý cũng khiến trầm trọng thêm mối đe dọa đối với các nguồn tài nguyên thiên nhiên Đông trùng hạ thảo.

     Hàng năm đàn ông, phụ nữ và trẻ thơ lên núi để tìm Đông trùng hạ thảo. Dù chưa có chứng cớ công nghệ, những bác sĩ người Hoa và người Tây Tạng coi dòng nấm nhỏ này là thuốc bổ có tác dụng nâng cao cường sinh lực. Người ta khởi đầu khai thác Đông trùng hạ thảo từ 30 năm trước. Tshewang Lama, một người dân Nepal sống ở ngôi làng gần biên giới Tây Tạng, từng chứng kiến một số sĩ quan quân đội Trung Quốc ở ngôi làng Tây Tạng gần đó sắc Đông trùng hạ thảo cho binh sĩ uống để làm cho tăng khả năng miễn nhiễm, chữa bệnh lao, kiệt lực, liệt và ung thư. Lama đã sử dụng dòng nấm này để chữa chứng rối loạn giấc ngủ và một số vấn đề sức khỏe khác. Từ đó, ông trở thành một trong những người thu hái Đông trùng hạ thảo đầu tiên.

     Sau này những nhà công nghệ nghiên cứu và chứng minh Đông trùng hạ thảo càng được dùng nhiều hơn nhu cầu cũng tăng nhanh. Bởi vậy cứ đến tháng 5 và 6 hàng năm, hàng nghìn người dân Nepal di chuyển bằng xe la hoặc xe bò tới các vùng đồng cỏ cao để kiếm tìm những cây Đông trùng hạ thảo nhỏ xíu chồi lên từ mặt đất. Uttam Babu Shrestha, người có bằng của Đại học Massachusetts tại Mỹ, kể rằng cách đây 10 năm, người dân thu được vài kg trong mỗi chuyến như thế, nhưng hiện tại họ chỉ lượm được rất ít. Sau một mùa thu, nhiều người trở về với một nhúm Đông trùng hạ thảo. 

     Săn lùng quá mức, thu hoạch trước lúc trưởng thành, phá hủy môi trường sống là duyên do làm cho số lượng Đông trùng hạ thảo giảm dần. Thậm chí biến đổi khí hậu cũng có thể là một nguyên do. Năm 2012 là năm tồi tệ nhất nhiều người tìm Đông trùng hạ thảo ở khu vực gần biên giới Tây Tạng trở về tay không. Uttam Babu Shrestha cũng cho biết trạng thái vứt rác, tiểu tiện bừa bãi, hành vi đốn cây để nấu bếp và sưởi ấm đang làm đổi thay môi trường trên các ngọn đồi, nơi Đông trùng hạ thảo mọc

     Sự đánh bắt ráo riết cùng với sự tàn phá môi trường như thế này, làm Đông trùng hạ thảo không có môi trường sinh trưởng sẽ là nguyên do mang đến sự tuyệt chủng của chúng. Với mức khai thác như bây giờ thì trong ngày mai không xa, đông trùng hạ thảo sẽ tuyệt diệt hoàn toàn.